Alakarga

Alakarga, Avrupa'nın batısından Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri üzerinden Anadolu, Kafkasya ve Asya'nın ormanlık bölgeleri boyunca Uzak Doğu'ya kadar uzanan çok geniş bir yayılışa sahip kargagildir. Coğrafi dağılımı boyunca renk ve desen bakımından farklılaşan çok sayıda bölgesel form bulunur. Popülasyonların büyük bölümü yerleşiktir; yetişkin bireyler yıl boyunca aynı ormanlık çevrede kalabilir. Bununla birlikte özellikle kuzey ve doğudaki bazı popülasyonlarda, meşe palamudu gibi temel besinlerin az olduğu yıllarda daha geniş çaplı hareketler görülebilir. Türkiye'de oldukça yaygındır ve uygun ağaçlık habitatların bulunduğu hemen bütün bölgelerde yıl boyunca görülebilir. Karadeniz'in geniş yapraklı ve karışık ormanlarından Marmara ve Ege'deki meşeliklere, Akdeniz'in dağlık ormanlarından İç ve Doğu Anadolu'nun parçalı ağaçlıklarına kadar uzanır. Üreme döneminde daha gizli ve sessiz davranırken sonbaharda palamut topladığı dönemde çok daha hareketli hale gelir. Genellikle tek, çift veya küçük aile grupları halinde görülür.

Alakarga güçlü gövdeli, iri başlı, geniş kanatlı ve uzun kuyruklu bir kargagildir. Genel tüy rengi pembemsi kahverengi ile gri-kahverengi arasında değişir. Başta ince siyah çizgiler taşıyan ve heyecanlandığında hafifçe kabartılabilen tepe tüyleri bulunur. Gagadan geriye uzanan belirgin siyah bıyık çizgisi açık renkli yüz üzerinde dikkat çeker. Kanatlarda parlak mavi, siyah ve beyaz bantlardan oluşan küçük fakat son derece karakteristik panel türün en güçlü tanı özelliklerinden biridir. Kanatların geri kalanı siyah ve beyaz alanlar taşır; kuyruk siyah, kuyruk sokumu ise belirgin beyazdır. Uçuş sırasında beyaz kuyruk sokumu ile kanatlardaki beyaz alanlar daha belirgin hale gelir. Gaga koyu, güçlü ve çok amaçlı kullanıma uygundur. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç bireyler erişkinlere benzemekle birlikte renkleri daha mat ve baş desenleri daha az belirgin olabilir. Uçuşu ağaçlık alan içinde kısa mesafelerde nispeten ağır ve dalgalı görünür; açık alan geçişlerinde güçlü kanat vuruşları kullanır. Oldukça geniş bir ses repertuvarına sahiptir. En tanınan çağrısı ormanda uzak mesafeden duyulabilen sert ve boğuk alarm sesidir. Bunun yanında daha yumuşak sesler çıkarabilir ve Şahin başta olmak üzere başka kuşların çağrılarını şaşırtıcı ölçüde taklit edebilir.

Alakarga ağaç örtüsüne güçlü biçimde bağlıdır ve özellikle meşe bulunan ormanlarla yakın ilişki gösterir. Yaprak döken ormanlar, meşe ve kayın ormanları, karışık ormanlar, iğne yapraklı ağaçlıklar, orman kenarları, koruluklar ve ağaçlıklı kırsal alanlar temel habitatlarıdır. Büyük parklar, mezarlıklar, eski bahçeler ve yoğun ağaç bulunan yerleşim çevrelerine de uyum sağlayabilir. Tamamen açık arazide uzun süre kalmaktan kaçınır; ancak beslenmek veya sakladığı palamutları almak için orman açıklıklarına ve tarlaların kenarlarına iner. Üreme döneminde çiftler daha gizli davranır. Yuva çoğunlukla ağaçların yoğun dalları arasına, gövdeye yakın bir noktaya yerleştirilir. Dış bölümü ince dallardan oluşturulur; iç kısmı kökler, kuru otlar ve daha yumuşak bitkisel materyalle döşenir. Sonbaharda habitat kullanımının önemli bir bölümünü palamut toplama ve saklama davranışı belirler. Kuşlar palamutları gagalarında ve ağız boşluklarında taşıyarak orman tabanına, yaprak örtüsünün altına veya toprağa gömer. Daha sonra bu depoların önemli bölümünü güçlü mekânsal hafızaları sayesinde yeniden bulabilirler. Geri alınmayan palamutların bir kısmı çimlendiğinden Alakarga meşe tohumlarının ana ağacın uzağına taşınmasına ve ormanların doğal yenilenmesine önemli katkıda bulunur.

Alakarga fırsatçı ve çok çeşitli besinlerden yararlanan hepçil bir türdür. Sonbahar ve kış aylarında meşe palamutları beslenmesinin en karakteristik bölümünü oluşturur; ayrıca kayın tohumu, fındık, kestane, çeşitli tohumlar ve yabani meyveleri tüketir. Palamutların bir bölümünü hemen yemek yerine farklı noktalara saklayarak kış için besin deposu oluşturur. İlkbahar ve yazın böcekler, tırtıllar, kınkanatlılar, çekirgeler, örümcekler ve diğer omurgasızların önemi artar. Küçük omurgalıları yakalayabilir; fırsat bulduğunda kuş yumurtaları ve yavrularını da tüketebilir. Besinini hem ağaçların dallarında hem de yerde arar. Güçlü gagası sert tohumları ve palamutları işlemeye uygundur. Mevsime göre hayvansal besinlerle tohum ve meyveler arasında geçiş yapabilmesi, farklı orman habitatlarında yıl boyunca yaşayabilmesini sağlar.