Alamecek

Alamecek, Güneydoğu Avrupa ile Batı ve Orta Asya'nın yüksek, kurak ve kayalık dağ kuşaklarında yayılış gösteren bir ispinoz türüdür. Türkiye türün doğal üreme alanının önemli bir bölümünü oluşturur; buradan doğuya doğru Kafkasya, İran, Afganistan, Tacikistan ve Batı Çin'e kadar uzanan geniş fakat parçalı bir dağılışa sahiptir. Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu'nun yüksek dağları ve uygun kayalık bölgeleri tür için önemli yaşam alanlarıdır. Yayılışı kesintisiz değildir; uygun yüksek rakımlı habitatların birbirinden ayrılması nedeniyle popülasyonlar çoğu yerde adacıklar halinde bulunur. Tam anlamıyla uzun mesafeli bir göçmen sayılmaz ancak mevsimsel hareketleri belirgindir. Üreme döneminde yüksek dağ kuşaklarında bulunan bireyler, sonbahar ve kış aylarında ağır kar örtüsü ve besin azalmasına bağlı olarak daha alçak rakımlara inebilir. Bu dönemde sürüler halinde dolaşarak uygun tohum kaynaklarını takip eder. Bazı popülasyonlarda daha belirgin bölgesel hareketler görülürken bazıları yıl boyunca aynı dağ sisteminin farklı yükselti kuşakları arasında hareket eder. Dağılımının büyük ölçüde yüksek ve ulaşılması güç dağlık alanlarda olması nedeniyle birçok bölgede gözden kaçabilen bir türdür. Küresel ölçekte nesli tehdit altında kabul edilmemektedir.

İri ve güçlü yapılı bir ispinozdur. Boyu yaklaşık 15–18 cm, kanat açıklığı 30–34 cm civarındadır; ağırlığı yaklaşık 37–39 grama ulaşabilir. Gövde yapısı kalın, başı nispeten büyük ve gagası güçlüdür. Tohumları kırmaya uygun olan gaga kısa, konik ve kuvvetlidir. Genel tüy rengi gri-kahverengi ve kum tonlarının karışımından oluşur; bu renkler yaşadığı kayalık dağ ortamında etkili bir kamuflaj sağlar. Erişkin erkekte kanatlarda dikkat çekici pembe-kızıl alanlar bulunur. Aynı renk kuyruk çevresinde ve vücudun bazı bölümlerinde de görülebilir ve özellikle kuş uçtuğunda çok daha belirgin hale gelir. Baş ve yüz bölgesinde koyu tonlar bulunur; üreme döneminde erkeğin renkleri daha canlıdır. Dişi genel olarak daha soluk, kahverengimsi ve daha az kontrastlıdır; kanatlardaki pembe-kızıl renk yine görülebilir ancak erkekteki kadar güçlü değildir. Genç kuşlar dişiye benzer ve daha mat görünür. Yerde veya kayalar üzerinde dururken oldukça sade görünen kuş, kanatlarını açtığında parlak renkli kanat bölgeleri nedeniyle tamamen farklı bir görünüm kazanabilir. Uçuşu güçlü ve dalgalıdır; özellikle kış sürüleri bir bölgeden diğerine topluca hareket ederken dikkat çekebilir.

Alamecek belirgin biçimde dağlık ve açık habitatlara bağlıdır. Kayalık dağ yamaçları, yüksek platolar, taşlık bozkırlar, dağ çayırları, seyrek bitki örtüsüne sahip kurak vadiler, kayalık uçurum çevreleri ve ağaç sınırının yakınındaki açık alanlar başlıca yaşam ortamlarını oluşturur. Yoğun ormanlardan kaçınır ve görüş alanının açık olduğu, kayalıklarla kısa otsu bitki örtüsünün bir arada bulunduğu bölgeleri tercih eder. Üreme döneminde çoğunlukla yüksek rakımlarda bulunur. Habitatında çıplak kaya yüzeyleriyle tohum üreten otsu bitkilerin yan yana bulunması önemlidir; kayalar güvenli dinlenme ve yuvalama noktaları sağlarken açık alanlar beslenme imkânı sunar. Yuvasını kaya çatlakları, oyuklar, taşların arasındaki korunaklı bölümler veya benzeri güvenli noktalara yerleştirebilir. Yuva kuru otlar, ince kökler ve diğer bitkisel malzemeler kullanılarak hazırlanır. Üreme dönemi dışında daha sosyal hale gelir ve küçük ya da daha büyük sürüler oluşturabilir. Kışın yüksek kesimlerde kar örtüsünün artmasıyla daha aşağı vadilere, dağ eteklerine ve açık tarım alanlarının çevresine inebilir. Bu mevsimsel yükselti değişimi, türün sert dağ kışlarında ulaşılabilir besin kaynaklarını takip edebilmesini sağlar.

Alameceğin beslenmesinin temelini bitkisel kaynaklar ve özellikle tohumlar oluşturur. Güçlü, konik gagası sert kabuklu küçük tohumları ayıklayıp kırmaya son derece uygundur. Dağ bozkırlarında yetişen çeşitli otsu bitkilerin tohumları, yabani otlar, çimenler ve diğer tohumlu bitkiler yıl boyunca önemli besin kaynaklarıdır. Mevsime bağlı olarak bitkilerin taze sürgünlerinden ve diğer yumuşak bitkisel bölümlerinden de yararlanabilir. Besinini çoğunlukla yerde arar; taşların ve kısa bitkilerin arasında yürüyerek dökülmüş tohumları toplar veya doğrudan bitkilerin üzerindeki tohumlara ulaşır. Üreme dönemi dışında sürü halinde beslenmesi daha yaygındır. Bir alandaki tohum kaynakları azaldığında sürü topluca başka bir yamaca veya vadiye hareket edebilir. Bu davranış türün kış aylarında yarı göçebe bir görünüm kazanmasına neden olur. Kar örtüsünün yoğun olduğu dönemlerde rüzgârın karı temizlediği yamaçlar ve açık taşlık alanlar özellikle değerli beslenme noktalarıdır. Bitkisel beslenme baskın olmakla birlikte üreme döneminde küçük omurgasızlardan da yararlanabilir. Yavruların hızlı büyüdüğü dönemde erişkinlerin topladığı besinlerin niteliği önem kazanır. Genel olarak açık dağ habitatlarında dağınık halde bulunan tohum kaynaklarını etkili biçimde kullanabilmesi, Alameceğin sert ve besin açısından değişken yüksek dağ ortamlarında yaşayabilmesinin temel uyumlarından biridir.