Tavşancıl

Tavşancıl, Akdeniz havzasından Güney ve Güneydoğu Asya'ya kadar uzanan geniş fakat parçalı bir yayılışa sahip yerleşik bir kartaldır. Avrupa'da İber Yarımadası, Fransa'nın güneyi, İtalya çevresi, Balkanlar ve bazı Akdeniz adalarında görülür. Dağılımı Kuzey Afrika üzerinden Orta Doğu, Anadolu, Arap Yarımadası, İran, Pakistan, Hindistan ve Güneydoğu Asya'ya kadar devam eder. Türkiye türün batı ve doğu popülasyonları arasındaki önemli yaşam alanlarından biridir. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerindeki sarp kayalıklar, Toroslar, Güneydoğu Anadolu'nun kayalık vadileri ve uygun açık arazilerde görülür. Yerleşik karakteri belirgindir; erişkin çiftler yıl boyunca üreme bölgelerinde veya yakın çevresinde kalabilir ve aynı alanı uzun yıllar kullanabilir. Genç bireyler ise bağımsız hale geldikten sonra uygun bir bölge bulana kadar daha geniş alanlarda dolaşır. Türkiye'deki dağılımı kesintisiz değildir; uygun yuvalama kayalıkları ile yeterli avın bulunduğu açık alanların birlikte bulunmasına bağlıdır.

Tavşancıl, güçlü gövdeli, geniş kanatlı ve uzun kuyruklu bir kartaldır. Erişkinlerde sırt ve kanat üstleri koyu kahverengi, alt taraflar ise belirgin biçimde daha açık renklidir. Göğüs ve karında ince koyu çizgiler bulunabilir. Gövdenin açık alt tarafı ile koyu kanatlar arasında uçuş sırasında güçlü bir kontrast görülür. Sırtta, omuzlar arasında değişken büyüklükte açık renkli bir alan bulunması karakteristiktir. Kuyruk açık gri tonlarda, ince bantlı ve ucunda geniş koyu bir bantla sonlanır. Baş nispeten küçük fakat güçlü görünür; gaga kuvvetli ve kancalıdır. Bacaklar parmaklara kadar tüylüdür. Genç bireyler erişkinlerden belirgin biçimde farklıdır; alt tarafları sıcak kızıl, tarçın veya pas tonlarında olabilir ve kanat desenleri daha az kontrastlı görünür. Uçuşta kanatları geniş, kuyruk ise uzun ve çoğunlukla düz uçludur. Süzülürken kanatlarını düz veya hafif kaldırılmış tutabilir. Şah Kartal ve Kaya Kartalı gibi daha iri kartallardan daha zarif yapısı, uzun kuyruğu ve erişkinlerdeki açık gövde-koyu kanat kontrastıyla ayrılır. Çevik uçuşu sayesinde kayalık yamaçlarda ani yön değişiklikleri yapabilir ve avını yüksek hızla takip edebilir.

Tavşancıl sıcak, kuru ve kayalık arazilerle açık avlanma alanlarının bir arada bulunduğu bölgeleri tercih eder. Sarp vadiler, kanyonlar, uçurumlar, kayalık dağ etekleri, makilikler, seyrek ormanlar, kuru tarım alanları ve Akdeniz tipi açık araziler başlıca habitatlarıdır. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan genellikle kaçınır; avını rahatça görebileceği açık veya mozaik yapılı alanlara ihtiyaç duyar. Üreme için çoğunlukla erişilmesi güç kaya duvarlarındaki çıkıntıları, oyukları ve korunaklı rafları kullanır. Daha seyrek olarak büyük ağaçlara veya uygun insan yapımı yapılara da yuva kurabilir. Dallardan oluşturulan büyük yuvalar çift tarafından onarılır ve aynı bölgede bulunan birkaç alternatif yuva farklı yıllarda kullanılabilir. Çiftler güçlü alan bağlılığı gösterir ve yuva çevresini diğer büyük yırtıcılara karşı savunabilir. Üreme bölgesinin yakınında tavşan, güvercin ve diğer uygun avların bulunduğu geniş açık sahaların bulunması önemlidir. Kayalıkların tırmanış, yol ve yapılaşma gibi faaliyetlerle yoğun kullanılması üreme döneminde rahatsızlığa neden olabilir. Elektrik hatları, yasa dışı öldürme ve av kaynaklarının azalması da yerel popülasyonlar için önemli tehditlerdir.

Tavşancıl güçlü ve çevik bir avcıdır. Beslenmesinde tavşanlar ve diğer küçük-orta boy memelilerin yanı sıra güvercinler, keklikler, kargagiller ve farklı büyüklükteki kuşlar önemli yer tutar. Sürüngenler ve daha küçük omurgalılar da fırsata bağlı olarak tüketilebilir. Avını çoğunlukla yüksek bir kaya veya ağaçtan çevreyi izleyerek ya da açık arazi üzerinde süzülerek arar. Hedefini belirlediğinde hızlı bir dalışla yaklaşır ve güçlü pençeleriyle yakalar. Çiftlerin birlikte avlandığı da görülebilir; bireylerden biri avı hareketlendirirken diğeri saldırabilir. Kayalık yamaçlar ve açık vadiler çevik uçuş yeteneğini kullanmasına olanak verir. Üreme döneminde yakalanan avlar yuvaya taşınır ve yavruların beslenmesinde kullanılır.