Telli Turna

Telli Turna, Karadeniz'in kuzeyinden Orta Asya'ya, Kazakistan, Moğolistan ve Çin'in kuzeyine kadar uzanan geniş bozkır kuşağında üreyen göçmen bir turnadır. Başlıca üreme alanları güney Rusya, Kazakistan ve Orta Asya'nın açık düzlüklerinde yoğunlaşır. Sonbaharda büyük gruplar halinde güneye hareket eden kuşlar Orta Doğu üzerinden Afrika'nın kuzeydoğusuna, Pakistan ve Hindistan'a ulaşır; ilkbaharda yeniden kuzeydeki üreme alanlarına döner. Türkiye türün batıdaki göç yollarından biri üzerinde bulunur. Özellikle Doğu Anadolu ve İç Anadolu üzerinden geçen bireyler ilkbahar ve sonbaharda gözlenebilir; bazı yıllarda göç sırasında daha batıdaki bölgelerde de ortaya çıkabilir. Türkiye'de geçmişte ürediğine ilişkin kayıtlar bulunmakla birlikte günümüzde esas olarak geçit kuşu niteliğindedir. Anadolu'da düzenli ve yaygın bir üreme nüfusu bulunmaz; bu nedenle gözlemler daha çok göç dönemlerinde yoğunlaşır.

Telli Turna, zarif yapısı, ince boynu ve karakteristik baş süsleriyle diğer turnalardan kolay ayrılan bir türdür. Gövdenin büyük bölümü açık mavimsi gri veya kül grisidir. Başın ön bölümü, gırtlak ve boynun ön tarafı siyah renklidir; göğsün önünde uzayan siyah tüyler aşağı doğru sarkarak belirgin bir süs oluşturur. Gözlerin arkasından başlayıp başın iki yanından geriye doğru uzanan uzun beyaz tüy demetleri türün en dikkat çekici özelliğidir ve Türkçe adındaki “telli” ifadesinin kaynağıdır. Gözleri kırmızımsı, gaga nispeten kısa ve açık renkli, bacaklar koyudur. Kanatların iç bölümündeki uzun siyah tüyler kuş yerdeyken kuyruğun üzerine doğru sarkar. Genç bireyler daha soluk ve kahverengimsi gri görünür, baştaki siyah-beyaz desen ile uzun süs tüyleri henüz tam gelişmemiştir. Uçuşta boynunu ve bacaklarını tamamen uzatır. Kanat vuruşları düzenli ve güçlüdür; göç sırasında sürüler çizgi veya V biçimli düzenler oluşturabilir. Turna ile karşılaştırıldığında daha ince yapılı, daha zarif ve baş deseni çok daha belirgindir.

Telli Turna geniş, açık ve büyük ölçüde ağaçsız arazilerin kuşudur. Üreme döneminde kuru bozkırlar, yarı çöller, kısa otlu düzlükler, meralar ve tarım alanlarıyla çevrili açık arazileri kullanır. Diğer birçok turnanın aksine üremek için geniş bataklıklara güçlü biçimde bağımlı değildir; ancak içme, dinlenme ve geceleme amacıyla göl, nehir, sığ sulak alan ve benzeri su kaynaklarının yakınında bulunması avantaj sağlar. Yuvasını doğrudan zemine, çoğunlukla seyrek bitkiler arasındaki açık bir noktaya yapar. Yuva basit bir çukur görünümündedir ve çevrede bulunan az miktarda bitkisel malzemeyle desteklenebilir. Açık arazide yuvaladığı için çevresini uzaktan görebilmesi önemlidir. Göç sırasında sulak alanlar, göl kıyıları, nehir vadileri, tarım ovaları ve geniş bozkırlar dinlenme alanı olarak kullanılabilir. Kışlama bölgelerinde kuru tarım arazileri, otlaklar ve hasat edilmiş tarlalarda büyük sürüler halinde görülebilir. Gecelemek için daha güvenli olan sığ sulara veya açık sulak alanlara çekilebilir. Bozkırların tarıma dönüştürülmesi, yoğun insan baskısı ve güvenli konaklama alanlarının azalması türün kullandığı habitatların niteliğini etkileyebilir.

Telli Turna hepçil olmakla birlikte beslenmesinde bitkisel kaynaklar önemli yer tutar. Tohumlar, tahıllar, yeşil bitki parçaları, sürgünler ve çeşitli yabani bitkiler tüketilir. Tarım alanlarında hasattan sonra yerde kalan tahıl tanelerinden de yararlanabilir. İlkbahar ve yaz döneminde hayvansal besinlerin oranı artabilir; böcekler, çekirgeler, böcek larvaları ve diğer omurgasızlar özellikle yavrular için değerli protein kaynaklarıdır. Küçük kertenkeleler ve başka küçük omurgalılar da fırsat bulunduğunda alınabilir. Besinini çoğunlukla yerde yavaşça yürüyerek toplar; gagasıyla bitkileri koparır veya yüzeyde gördüğü omurgasızları yakalar. Göç ve kışlama dönemlerinde sürüler uygun tarım arazilerinde birlikte beslenebilir. Mevsime göre bitkisel ve hayvansal kaynaklar arasında geçiş yapabilmesi, farklı bozkır ve tarım ortamlarından yararlanmasını kolaylaştırır.