Tepeli Arı Şahini

Tepeli Arı Şahini, Asya'nın geniş bir bölümünde yaşayan ve farklı popülasyonları yerleşik ya da göçmen davranış gösteren bir yırtıcıdır. Üreme dağılımı Orta Sibirya ve Rusya'nın doğusundan Moğolistan, Çin, Kore ve Japonya'ya; güneye doğru Hindistan, Himalayalar ve Güneydoğu Asya'ya kadar uzanır. Kuzeyde üreyen popülasyonlar sonbaharda güneye göç ederek Güney ve Güneydoğu Asya'da kışlar. Daha sıcak bölgelerde yaşayan bazı popülasyonlar ise büyük ölçüde yerleşiktir. Göç sırasında çok sayıda birey belirli boğazlar ve kara geçitlerinde yoğunlaşabilir. Türkiye türün normal yayılış ve ana göç yollarının batı sınırının dışında kalır. Bu nedenle ülkemizde rastlantısal ve çok nadir bir ziyaretçidir. Türkiye'de Artvin, Hatay, İstanbul, Iğdır, Mardin ve Samsun gibi birbirinden uzak bölgelerde kayıtları bulunmaktadır. Gözlemlerin önemli bir bölümü ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerine denk gelir. Türkiye'deki kayıtların farklı bölgelerde ortaya çıkması, ana göç rotalarından batıya sapmış bireylerin Anadolu'ya ulaşabildiğini göstermektedir.

Tepeli Arı Şahini, uzun kanatlı, geniş kuyruklu ve gövdesine oranla küçük başlı bir yırtıcıdır. Tüy rengi son derece değişkendir; açık, koyu ve ara renk biçimleri görülebilir. Erişkin erkeklerde baş çoğunlukla gri, göz koyu kırmızımsı ve gövdenin alt tarafı değişen yoğunlukta çizgili veya bantlıdır. Dişiler genellikle daha kahverengi başlı ve daha koyu görünümlüdür. Başın arkasında bazı bireylerde belirginleşen kısa tepe tüyleri bulunur. Gaga diğer büyük yırtıcılara göre daha ince ve narindir. Göz çevresindeki küçük ve sık tüyler, eşek arısı ve arı yuvalarını açarken sokmalara karşı koruma sağlayan özel bir uyumdur. Genç kuşların renk ve desenleri çok değişken olabilir ve farklı yırtıcı türlerini andırabilir. Uçuşta geniş, nispeten küt uçlu kanatları ve geniş kuyruğu dikkat çeker. Arı Şahini'ne çok benzer; ancak kanat uçlarının daha geniş görünmesi, altı belirgin uzun primer parmağı, daha kısa ve geniş kuyruğu ile kanat ve kuyruk altındaki bantların düzeni ayırımda önemlidir. Kuyruk deseni yaş ve cinsiyete göre değişebilmekle birlikte erişkinlerde güçlü koyu bantlar görülebilir. Süzülürken kanatlarını çoğunlukla düz tutar ve termallerden etkili biçimde yararlanır.

Tepeli Arı Şahini ormanlık alanlarla açık arazilerin bir arada bulunduğu mozaik habitatları tercih eder. Yaprak döken ve herdem yeşil ormanlar, orman kenarları, seyrek ağaçlıklar, dağ etekleri, tarım alanlarıyla çevrili koruluklar ve nehir vadileri kullanılabilir. Tropikal ve subtropikal bölgelerde çok farklı orman tiplerine uyum gösterebilir. Beslenebilmesi için orman içindeki açıklıklar, yol kenarları ve arı ile eşek arısı kolonilerinin bulunabileceği toprak alanlar önemlidir. Üreme döneminde daha sakin ormanlık bölgelerde yaşar ve yuvasını çoğunlukla yüksek ağaçların dallarına yapar. Yuva dallardan oluşturulur ve yeşil yapraklı dallarla desteklenebilir. Göç sırasında habitat seçimi daha esnektir; dağ sıraları, vadiler, kıyılar ve yükselen hava akımlarının kuşları yoğunlaştırdığı geçiş noktaları kullanılabilir. Uzun mesafeli göç sırasında termal hava akımlarından yararlandığı için geniş deniz geçişlerinden mümkün olduğunca kaçınarak kara kütleleri ve dar boğazlar üzerinden ilerleme eğilimindedir. Kışlama bölgelerinde ormanlık alanların yanı sıra tarım arazileri ve insan yerleşimlerinin çevresindeki ağaçlık alanlarda da görülebilir.

Tepeli Arı Şahini beslenme bakımından oldukça özelleşmiş bir yırtıcıdır. Diyetinin temelini arılar, eşek arıları ve özellikle bunların larva ve pupaları oluşturur. Orman tabanında veya toprak altında bulunan kolonileri gözleyerek bulabilir, ardından güçlü ayakları ve gagasıyla yuvayı açarak peteklere ulaşır. Ağaçlardaki yuvalardan da yararlanır. Yetişkin böcekleri tüketmekle birlikte enerji bakımından zengin larvalar ve pupalar özellikle önemlidir. Koruyucu yüz tüyleri sokucu böceklerle beslenmesini kolaylaştırır. Böceklerin yanında ağustos böcekleri ve başka iri omurgasızları; fırsat bulduğunda kurbağa, sürüngen, küçük kuş ve küçük memelileri de tüketebilir. Besin ararken bir tünekten çevreyi izleyebildiği gibi orman tabanında yürüyerek böcek yuvalarını araştırması da karakteristiktir.