Turna

Turna, Avrupa'nın kuzey ve doğu kesimlerinden İskandinavya, Baltık ülkeleri ve Rusya üzerinden Sibirya'nın geniş bölümüne kadar uzanan sulak alanlarda üreyen, güçlü göç davranışı gösteren büyük bir su kuşudur. Batıdaki bazı popülasyonlar kışı Fransa ve İber Yarımadası'nda geçirirken, doğu Avrupa ve batı Asya kuşlarının önemli bölümü Balkanlar, Anadolu ve Orta Doğu üzerinden daha güneydeki kışlama alanlarına hareket eder. Türkiye, Turnaların önemli göç yollarından biri üzerinde bulunmasının yanı sıra az sayıda çiftin ürediği ülkelerden biridir. Özellikle İç ve Doğu Anadolu'daki geniş, sakin sulak alanlar üreme açısından önem taşır. Türkiye'de özellikle yüksek platolardaki göller, sazlıklar ve geniş çayırlarla çevrili sulak alanlar kalan üreme çiftleri açısından değerlidir. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde ülkenin birçok bölgesinde görülür; uygun geçiş noktalarında yüzlerce bireylik sürüler oluşabilir. Göç sırasında yükselen sıcak hava akımlarını kullanarak yüksekten süzülür ve enerji harcamadan uzun mesafeler kat eder. Sürüler çoğunlukla karakteristik V veya eğik çizgi düzeninde ilerler.

Turna uzun bacaklı, uzun boyunlu, güçlü gövdeli ve zarif görünümlü büyük bir kuştur. Erişkinlerin genel rengi gri olup baş ve boyunda belirgin siyah-beyaz desen bulunur. Alından başın ön kısmına ve boynun üst bölümüne uzanan koyu alan, gözün arkasından boynun yanına doğru inen geniş beyaz şeritle güçlü kontrast oluşturur. Başın tepesinde tüysüz kırmızı bir alan vardır; bu bölge özellikle heyecan ve sosyal gösteriler sırasında daha belirgin görünebilir. Kanat tüylerinin bir bölümü uzamış ve kıvrılmış olduğundan kuş yerdeyken arka tarafta kabarık, kuyruk benzeri bir görünüm oluşturur; gerçek kuyruk ise daha kısadır. Erkek ve dişi birbirine çok benzer. Genç bireylerin baş ve boyun deseni daha belirsiz, genel renkleri kahverengimsidir. Uçuşta boynunu tamamen ileri, bacaklarını geriye uzatması onu balıkçıllardan kolaylıkla ayırır. Kanat vuruşları güçlü ve düzenlidir; göç sırasında yükselen hava akımlarında geniş daireler çizerek irtifa kazanır. Üreme döneminde çiftlerin karşılıklı sıçrama, eğilme ve kanat açma hareketlerinden oluşan gösterişli dansları dikkat çeker. Güçlü, borazanı andıran çağrıları çok uzak mesafelerden duyulabilir.

Turna üreme döneminde geniş, sakin ve insan baskısının düşük olduğu sulak alanlara ihtiyaç duyar. Sığ bataklıklar, sazlıklarla çevrili göller, turbalıklar, su basmış çayırlar ve çevresinde açık beslenme alanları bulunan sulak alan kompleksleri başlıca habitatlarıdır. Yuva çoğunlukla sığ su içinde veya çok ıslak zeminde, sazlar ve diğer bataklık bitkileri kullanılarak oluşturulan geniş bir platformdur. Çiftler üreme döneminde bölgeci davranır ve yuva çevresini diğer Turnalara karşı savunur. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra ebeveynlerini takip eder; aile grubu sulak alanlarla çevredeki çayır ve açık araziler arasında dolaşır. Göç ve kışlama dönemlerinde habitat kullanımı genişler. Tahıl tarlaları, anızlar, meralar, sığ göller, deltalar ve geniş açık düzlükler beslenme ve dinlenme amacıyla kullanılabilir. Gündüzleri tarlalarda beslenen sürüler geceleri daha güvenli sığ sularda toplu halde geceleyebilir. Sulak alanların kurutulması, su rejiminin değiştirilmesi ve üreme alanlarındaki insan rahatsızlığı yerel popülasyonlar için önemli tehditlerdir. Bu nedenle üreme alanlarında geniş ve kesintisiz sakin bölgelerin korunması önemlidir.

Turna hepçildir ve beslenmesi mevsime göre değişir. Bitkilerin kök, yumru, sürgün ve tohumlarını, tahılları ve hasat sonrasında tarlalarda kalan ürünleri tüketir. Böcekler, solucanlar, salyangozlar, kurbağalar ve diğer küçük hayvanlar da beslenmeye katılır. Üreme döneminde özellikle yavrular için hayvansal besinlerin önemi artar. Besinini çoğunlukla yerde yavaşça yürüyerek toplar ve güçlü gagasıyla yumuşak toprağı araştırır. Göç sırasında sürüler enerji depolamak amacıyla tahıl tarlaları ve anızlarda uzun süre beslenebilir.