Üveyik

Üveyik, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika, Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen uzun mesafeli göçmen bir güvercindir. Popülasyonların çoğu sonbaharda güneye göç ederek kışı Sahra'nın güneyindeki Afrika'nın Sahel kuşağında geçirir. İlkbaharda yeniden kuzeye döner. Türkiye tür için önemli bir üreme ve geçiş alanıdır. İlkbahar ve yazın ülkenin birçok bölgesindeki uygun kırsal habitatlarda görülür. Üreme alanlarındaki varlığı çoğunlukla sıcak mevsimle sınırlıdır ve sonbaharda Türkiye'den ayrılan bireyler Doğu Akdeniz üzerinden Afrika'ya yönelir. Son yıllarda özellikle Avrupa popülasyonlarında ciddi azalmalar yaşanmış; tarımsal habitatların değişmesi, besin kaynaklarının azalması ve göç yollarındaki av baskısı türü olumsuz etkileyen başlıca etkenler arasında gösterilmiştir.

Zarif yapılı, küçük başlı, ince boyunlu ve uzun kanatlı bir güvercindir. Erişkinin başı ve tepesi gri-mavi, göğsü hafif pembemsi, sırtı kahverengidir. Kanat örtülerindeki tüylerin siyah merkezleri ve sıcak kestane-turuncu kenarları belirgin pullu bir desen oluşturur. Boynun iki yanında siyah zemin üzerinde beyaz çizgilerden oluşan dikkat çekici yamalar bulunur. Kuyruk koyu renkli olup dış teleklerdeki beyazlık özellikle uçuşta belirginleşir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Boyun lekeleri ve pullu kanat örtüleri iyi görüş koşullarında uzaktan da teşhise yardımcı olur. Genç bireyler daha soluk ve kahverengimsidir; erişkinlerin belirgin siyah-beyaz boyun lekeleri gençlerde bulunmaz veya çok zayıftır. Kumru ile karıştırılması mümkündür ancak Üveyik daha renkli ve kontrastlı kanat desenine, farklı boyun lekelerine ve daha zarif bir görünüme sahiptir. Üreme döneminde erkeğin yumuşak, ritmik ve tekrarlanan ötüşü açık kırsal alanların karakteristik seslerinden biridir.

Üveyik, tamamen kapalı ormanlardan çok açık tarım arazileriyle çalılık ve ağaçlıkların yan yana bulunduğu mozaik peyzajları tercih eder. Orman kenarları, seyrek koruluklar, tarla sınırlarındaki çit ve çalılıklar, geleneksel meyve bahçeleri, zeytinlikler, dere kenarı ağaçlıkları, kırsal bahçeler ve küçük ağaç grupları tipik yaşam alanlarıdır. Beslenebilmesi için yakın çevrede açık ve seyrek bitkili zeminlerin, yuvalayabilmesi için ise yeterince yoğun çalı veya ağaç örtüsünün bulunması önemlidir. Su kaynaklarına düzenli olarak gider. Yuvasını çoğunlukla sık bir çalıya, çit bitkisine veya ağacın yatay dalları arasına kurar. Yuva oldukça basit, ince dallardan yapılmış gevşek bir platformdur. Genellikle iki yumurta bırakılır ve kuluçkaya her iki eş katılır. Kuluçka ve yavru dönemi boyunca çiftler yuva çevresinde sessiz ve gizli davranabilir. Yoğun tarım uygulamaları, tarla kenarlarındaki çalıların kaldırılması, yabani tohumlu bitkilerin azalması ve pestisit-herbisit kullanımı hem yuvalama hem de beslenme alanlarının kalitesini düşürebilir.

Üveyik esas olarak tohumlarla beslenen bir türdür. Yabani otların ve tarla bitkilerinin küçük tohumları diyetinin temelini oluşturur; çeşitli tahıllar ve yere dökülmüş tarımsal tohumlardan da yararlanabilir. Özellikle açık, kısa ve seyrek bitki örtülü alanlarda yerde yürüyerek beslenir. Tarla kenarları, nadas alanları, anızlar, seyrek otlaklar ve doğal tohumlu bitkilerin bulunduğu açıklıklar önemli beslenme sahalarıdır. Beslenirken çoğunlukla tek tek, çiftler halinde veya küçük gruplar halinde görülür; göç döneminde daha büyük topluluklar oluşabilir. Yavrular ilk günlerde diğer güvercinlerde olduğu gibi ebeveynlerin kursağında üretilen “kursak sütü” ile beslenir; gelişimleri ilerledikçe yumuşatılmış tohumların payı artar. Üveyik düzenli olarak su içer ve güvercinlerin karakteristik özelliği olarak gagasını suya daldırıp başını kaldırmadan emerek içebilir. Modern tarımda yabani bitkilerin azalması, tarla kenarlarının ortadan kalkması ve herbisit kullanımının artması doğal tohum kaynaklarını azaltarak türün beslenme olanaklarını sınırlayabilir.