Uzunbacak

Uzunbacak, Avrupa'nın güneyinden Afrika'ya, Türkiye ve Orta Doğu üzerinden Orta ve Güney Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada görülen karakteristik bir sulak alan kuşudur. Batı Palearktik'te özellikle Akdeniz havzası, Balkanlar, Karadeniz çevresi ve Anadolu önemli üreme bölgeleri arasındadır. Türkiye'de deltalar, göller, lagünler ve diğer uygun sığ sulak alanlarda yaygın biçimde ürer. Popülasyonların göç davranışı bulundukları bölgeye göre değişir. Ilıman bölgelerde yaşayan bazı bireyler yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken Avrupa ve Batı Asya'nın daha kuzeyinde üreyen kuşlar sonbaharda güneye göç eder. Akdeniz havzası, Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya önemli kışlama bölgeleridir. İlkbaharda üreme alanlarına geri dönen kuşlar uygun sulak alanlarda çiftler veya koloniler halinde yerleşir. Üreme dönemi dışında daha sosyal hale gelir ve zengin beslenme alanlarında diğer kıyı kuşlarıyla birlikte kalabalık topluluklar oluşturabilir.

İnce gövdesi ve olağanüstü uzun bacaklarıyla kolay tanınan zarif bir kıyı kuşudur. Boyu yaklaşık 35–40 cm, kanat açıklığı 67–83 cm civarındadır; ağırlığı çoğunlukla 150–200 gram arasındadır. Bacakları vücut büyüklüğüne oranla son derece uzundur ve parlak pembe ile kırmızımsı pembe tonlarındadır. Gaga siyah, ince, düz ve uzundur. Erişkinlerde gövdenin büyük bölümü beyaz, kanatlar ve sırt ise parlak siyahtır. Erkeklerde sırt genellikle daha koyu ve parlak siyah görünürken dişilerde kahverengimsi-siyah tonlar görülebilir. Baş ve ense üzerindeki siyah desenin miktarı bireyler arasında önemli ölçüde değişebilir. Genç kuşların sırtı daha kahverengi, tüy kenarları daha açık ve bacakları erişkinlere göre daha soluk renklidir. Uçuş sırasında uzun pembe bacakların kuyruğun çok gerisine uzanması son derece belirgin bir tanı özelliğidir. Yerde uzun adımlarla zarif biçimde yürür; derinliği diğer küçük kıyı kuşlarının erişemeyeceği sulara uzun bacakları sayesinde girebilir.

Uzunbacak sığ ve açık sulak alanların tipik türlerinden biridir. Tatlı, acı veya tuzlu sularda yaşayabilir; göl kıyıları, deltalar, lagünler, tuzlalar, bataklıklar, sığ göletler, nehir taşkın alanları, balık havuzları ve arıtma lagünleri uygun habitatlar arasındadır. En çok su seviyesinin düşük olduğu, geniş çamurluklarla küçük adacıkların bulunduğu alanları tercih eder. Üreme için çevresi suyla ayrılmış veya yırtıcıların ulaşmasının güç olduğu açık zeminler avantaj sağlar. Yuva çoğunlukla sığ bir çukur şeklindedir; küçük taşlar, kuru bitki parçaları ve çevrede bulunan diğer malzemelerle döşenir. Bazen çok sığ su içerisindeki küçük yükseltilere de yapılabilir. Genellikle 3–4 yumurta bırakılır ve hem erkek hem dişi kuluçkaya katılır. Yuva çevresini güçlü biçimde savunur; yaklaşan bir yırtıcıya veya insana karşı yüksek sesle alarm vererek saldırgan uçuşlar gerçekleştirebilir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yürüyebilir ve ebeveynleri eşliğinde çevrede beslenmeye başlar. Su seviyesindeki hızlı yükselmeler yuvaların su altında kalmasına, aşırı kuruma ise beslenme alanlarının kaybolmasına neden olabilir.

Uzunbacak ağırlıklı olarak küçük sucul omurgasızlarla beslenir. Sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, solucanlar, yumuşakçalar, örümcekler ve çeşitli diğer eklembacaklılar temel avları arasındadır. Zaman zaman küçük balıkları, iribaşları ve diğer küçük su canlılarını da yakalayabilir. Besinini çoğunlukla sığ suda yürüyerek arar. Uzun bacakları sayesinde daha kısa bacaklı kıyı kuşlarının kullanamadığı nispeten derin bölümlerde de rahatlıkla beslenebilir. Avlarını görerek seçip ince gagasıyla su yüzeyinden veya çamur üzerinden toplar; bazen gagasını suyun içine sokarak hızlı hareketlerle küçük canlıları yakalar. Beslenirken sürekli yürüyebilir, ani bir hamleyle avına uzanabilir veya sığ suda kısa süreli hızlı koşular yapabilir. Böceklerin yoğun olduğu dönemlerde su yüzeyinin hemen üzerindeki uçan avlara da yönelebilir. Üreme döneminde yavrular başlangıçtan itibaren büyük ölçüde kendi besinlerini toplar ancak ebeveynlerin koruması altında kalırlar. Sığ su ve çamurluklardaki yüksek omurgasız üretkenliği, türün hem üreme alanı seçimini hem de göç sırasında hangi sulak alanlarda yoğunlaşacağını belirleyen temel etkenlerden biridir.