Van Gölü Martısı

Van Gölü Martısı, dağılışı Kafkasya, Doğu Anadolu ve çevresindeki yüksek plato gölleriyle güçlü biçimde ilişkili bölgesel bir martıdır. Başlıca üreme alanları Türkiye'nin doğusu, Ermenistan, Gürcistan ve İran'ın kuzeybatısında bulunur. Türkiye'deki en önemli üreme merkezi Van Gölü ve göldeki adalardır; ayrıca Doğu Anadolu'daki bazı göller ve uygun sulak alanlarda da ürer. Van Gölü havzası türün dünya nüfusu açısından özel önem taşır. Üreme dönemi sonrasında koloniler dağılır ve kuşların bir bölümü daha güneye ve batıya hareket eder. Kışın Türkiye'nin farklı bölgeleriyle Doğu Akdeniz, Levant, Irak ve çevresindeki sulak alanlarda görülebilir. Marmara ve İç Anadolu'ya ulaşan bireyler de vardır. Bazı kuşlar üreme bölgelerinin yakınında kalırken özellikle gençler daha geniş alanlara dağılabilir. Türkiye'de yıl boyunca görülebilen türlerden olmakla birlikte mevsimsel dağılımı belirgin biçimde değişir. İç göllerdeki koloniler ile kışlama alanları arasında düzenli hareketler gerçekleştirir.

Van Gölü Martısı, güçlü fakat nispeten kompakt yapılı orta büyüklükte bir büyük martıdır. Erişkinlerin başı, boynu ve alt tarafları beyaz, sırt ve kanat üstleri orta koyulukta gridir. Kanat uçları siyahtır ve dış el teleklerinde belirgin beyaz lekeler bulunur. Gaga sarı, nispeten kısa ve güçlüdür; ucuna yakın bölümde kırmızı leke, bunun çevresinde veya hemen gerisinde çoğu bireyde siyah işaret görülür. Bacaklar sarı tonlarındadır. Göz çoğunlukla koyu görünür ve bu özellik yüz ifadesini benzer büyük martılardan farklılaştırır. Üreme döneminde baş temiz beyazken kışın baş ve özellikle ense çevresinde ince koyu çizgiler gelişebilir. Erkek ve dişi genel görünüş bakımından benzerdir. Genç bireyler kahverengi ve gri tonlarda yoğun desenlidir; kanat örtülerinde damalı görünüm, kuyruk ucunda koyu bant bulunur. Erişkin tüy yapısına birkaç yıl içinde aşamalı olarak ulaşır. Sarıbacaklı Martıya oldukça benzeyebilir; daha kompakt gövdesi, daha kısa gagası, çoğunlukla koyu gözü ve erişkinlerdeki karakteristik gaga deseni önemli ipuçlarıdır. Bununla birlikte büyük martılarda bireysel değişkenlik yüksek olduğundan teşhiste kanat deseni, gövde oranları ve yaş birlikte değerlendirilmelidir.

Van Gölü Martısı diğer birçok büyük martıdan farklı olarak üreme döneminde deniz kıyılarından çok yüksek rakımlı iç sulak alanlarla ilişkilidir. Büyük göller, volkanik göl adaları, kayalık adacıklar ve insan ile karasal yırtıcı baskısının sınırlı olduğu kıyı kesimleri temel üreme habitatlarıdır. Van Gölü'ndeki adalar geniş kolonilere güvenli yuvalama alanı sağlar. Yuva çoğunlukla açık veya seyrek bitkili zeminde oluşturulan sığ bir çukurdur; kuru otlar, ince dallar, tüyler ve çevrede bulunan diğer malzemelerle döşenir. Koloniler yoğun olabilir ve uygun adalarda çok sayıda çift birbirine yakın yuvalayabilir. Üreme döneminde göl yüzeyi, kıyılar, akarsu ağızları ve çevredeki açık araziler beslenme için kullanılır. Üreme sonrasında habitat seçimi genişler; göller, barajlar, nehirler, lagünler, deniz kıyıları, limanlar ve tarım alanlarında görülebilir. Yerleşimlere uyum sağlayabilir ve insan kaynaklı besinin bulunduğu alanlardan yararlanabilir. Kışın büyük su kütlelerinde diğer martı türleriyle birlikte toplu geceleme alanları oluşturabilir.

Van Gölü Martısı fırsatçı bir hepçildir ve beslenmesini bulunduğu ortamdaki kaynaklara göre değiştirebilir. Balıklar önemli besinleri arasındadır; göllerde kıyıya veya yüzeye yaklaşan balıkları yakalar ve ölü balıkları da tüketir. Böcekler, solucanlar, kabuklular ve diğer küçük omurgasızlardan yararlanır. Üreme kolonileri çevresinde yumurta ve savunmasız yavruları alabilir; küçük omurgalıları ve leşi de tüketebilir. Tarım alanlarında sürülen toprağın açığa çıkardığı böcek ve solucanları toplar. Yerleşim çevrelerinde çöplerden ve diğer insan kaynaklı yiyeceklerden yararlanması yaygındır. Van Gölü çevresinde karasal alanlarla göl arasında düzenli beslenme uçuşları yapabilir. Geniş besin yelpazesi, hem yüksek plato göllerinde hem de üreme dönemi dışında kullandığı çok farklı sulak alanlarda yaşayabilmesine olanak sağlar.