Yakalı toy

Yakalı Toy, Orta Doğu'dan Orta Asya'ya ve Çin'in batısına kadar uzanan kurak kuşakta yaşayan bir toy türüdür. Dağılımı Sina ve Arap Yarımadası'nın bazı kesimlerinden İran, Pakistan ve Hazar'ın doğusu üzerinden Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Moğolistan ve kuzeybatı Çin'e kadar uzanır. Kuzeyde üreyen popülasyonların önemli bölümü göçmendir; sonbaharda güneye yönelerek İran, Arap Yarımadası, Pakistan ve Hindistan'ın kurak bölgelerinde kışlar, ilkbaharda yeniden üreme alanlarına döner. Türkiye türün günümüzdeki düzenli yayılışının batı sınırının dışında kalır. Tarihsel olarak Anadolu'nun güneydoğusunda görülmüş ve üremiş olabileceğine ilişkin kayıtlar bulunmakla birlikte günümüzde Türkiye'de son derece nadir, rastlantısal bir ziyaretçi olarak değerlendirilir. Türkiye'deki olası karşılaşmalar çoğunlukla ana dağılım alanından batıya yönelmiş gezgin bireylerle ilişkilidir.

Yakalı Toy, uzun bacaklı, uzun boyunlu, gövdesi yatay duruşlu ve açık arazi yaşamına iyi uyum sağlamış orta büyüklükte bir toy türüdür. Genel tüy rengi kum, açık kahverengi ve krem tonlarının ince benek ve çizgilerle birleşmesinden oluşur; bu desen kurak bozkır ve çöl zemininde son derece etkili bir kamuflaj sağlar. Başın üstü açık kahverengi, yüz ve boyun daha soluk tonlardadır. Erkek üreme döneminde çok daha gösterişli hale gelir. Başın arkasından boynun iki yanına doğru uzanan siyah ve beyaz uzun süs tüyleri belirgin bir yaka oluşturur. Kur gösterisi sırasında erkek bu tüyleri kabartır, başını geriye çeker ve beyaz-siyah tüylerin çevrelediği dikkat çekici bir görünüm kazanır. Erkeklerin gösteri alanları geniş açık arazide birbirinden uzak noktalara yayılabilir; dişiler bu alanları ziyaret ederek eş seçer. Dişi daha sade renkli ve daha küçük yapılıdır; belirgin süs yakası bulunmaz. Uçuşta geniş kanatlar, açık renkli gövde ve kanatlarda görülen koyu alanlar belirgindir. Yerde çoğunlukla yürüyerek hareket eder; tehlike karşısında önce hareketsiz kalarak kamuflajına güvenir, yaklaşma sürerse koşarak uzaklaşabilir veya aniden havalanabilir.

Yakalı Toy kurak ve yarı kurak açık arazilerin uzmanıdır. Çöllerin tamamen çıplak kumluk kesimlerinden çok, seyrek çalı ve otların bulunduğu taşlı veya kumlu düzlükleri, yarı çölleri, kuru bozkırları ve geniş çalılık ovaları tercih eder. Bitki örtüsünün alçak ve seyrek olması hem çevresini görebilmesine hem de tüy deseninin sağladığı kamuflajdan yararlanmasına olanak verir. Üreme alanlarında erkeklerin kur gösterilerini gerçekleştirebileceği geniş açıklıklar ile dişilerin yuvalarını gizleyebileceği seyrek bitki örtüsünün birlikte bulunması önemlidir. Yuva doğrudan zeminde oluşturulan sığ bir çukurdur ve çevredeki bitkilerle iyi gizlenir. Dişi kuluçka ve yavru bakımını büyük ölçüde tek başına yürütür. Göç ve kışlama dönemlerinde de açık çöl, yarı çöl, kuru tarım alanları ve seyrek çalılı düzlüklerden yararlanır. Su kaynaklarından uzak bölgelerde yaşayabilmesi kurak ortamlara uyumunun önemli bir sonucudur. Yaşam alanlarının tarıma dönüştürülmesi, altyapı gelişimi, yoğun insan faaliyeti ve özellikle avcılık türün birçok bölgedeki popülasyonlarını olumsuz etkileyen başlıca baskılardır.

Yakalı Toy hepçil ve fırsatçı beslenir. Diyetinde böcekler önemli yer tutar; çekirgeler, böcekler, karıncalar ve farklı kara omurgasızlarını yerde yürüyerek toplar. Bunun yanında tohumlar, sürgünler, yapraklar ve kurak bölgelerde yetişen çeşitli bitkilerin diğer kısımlarını tüketir. Küçük kertenkeleler ve başka küçük omurgalılar da fırsat bulunduğunda avlanabilir. Besinini çoğunlukla gündüz saatlerinde yerde arar; yavaşça yürürken çevresini dikkatle kontrol eder ve gördüğü avı hızlı bir hareketle yakalar. Mevsimsel yağışların ardından böcek ve bitki bolluğunun arttığı alanlara yönelmesi, kurak çevrelerde değişken besin kaynaklarından yararlanmasını sağlar. Yavruların gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler özellikle önemlidir; büyüdükçe bitkisel besinlerden daha fazla yararlanmaya başlar.