Yeşilbacak

Yeşilbacak, kuzey Avrupa ve Asya'nın geniş boreal ve subarktik kuşağında üreyen, uzun mesafeli göçler gerçekleştiren bir kıyı kuşudur. Üreme alanları İskoçya ve İskandinavya'dan başlayarak Rusya üzerinden doğuya, Sibirya ve Kamçatka'ya kadar uzanır. Üreme döneminin ardından bireyler güneye doğru hareket ederek Avrupa'nın daha ılıman bölgeleri, Afrika, Orta Doğu, Güney ve Güneydoğu Asya ile Avustralasya'daki kışlama alanlarına dağılır. Afrika, Asya ve Avustralasya'nın tropikal ve subtropikal sulak alanları önemli kışlama bölgeleridir. İlkbahar ve sonbahar göçleri sırasında üreme ve kışlama alanları arasındaki çok geniş coğrafyada görülür. Türkiye de bu göç yolları üzerinde bulunduğundan tür özellikle göç dönemlerinde deltalar, göller, lagünler ve diğer uygun sulak alanlarda düzenli olarak gözlenir; uygun bölgelerde kışlayan bireylere de rastlanabilir. Göç sırasında hem kıyısal hem de iç kesimlerdeki tatlı su habitatlarını kullanabilmesi, türün farklı rotalardan ilerlemesine olanak sağlar.

Uzun bacaklı, zarif fakat güçlü yapılı, orta-iri boylu bir kıyı kuşudur. Boyu yaklaşık 30–35 cm civarındadır. En karakteristik özelliklerinden biri sarımsı-yeşil ile gri-yeşil arasında değişen uzun bacaklarıdır. Gaga uzun, güçlü, gri-koyu renkli ve hafifçe yukarı kıvrıktır; bu gaga yapısı özellikle diğer benzer Tringa türlerinden ayrılmasında önem taşır. Baş ve boyun ince koyu çizgilidir. Üreme döneminde üst taraf gri-kahverengi zemin üzerinde daha belirgin koyu lekeler kazanırken, kış tüylerinde genel görünüm daha sade gri ve beyazdır. Alt taraf büyük ölçüde beyazdır. Uçuş sırasında sırtın alt bölümünden kuyruğa doğru uzanan belirgin beyaz kama biçimli alan dikkat çeker. Kanatlarda belirgin bir kanat şeridi bulunmaması da teşhise yardımcı olur. Erkek ve dişi genel görünüm bakımından benzerdir. Genç bireylerde üst taraftaki tüylerin açık kenarları daha belirgin, genel görünüm ise daha pullu olabilir. Uçuşu hızlı ve güçlüdür. Özellikle havalanırken veya uçarken çıkardığı yüksek, berrak ve çoğunlukla üç heceli çağrı sesi, kuş görülmeden önce dahi varlığını belli edebilir.

Habitat tercihi mevsime göre önemli ölçüde değişir. Üreme döneminde kuzeydeki tayga ve yüksek bozkır kuşağında bulunan bataklıklar, turbalıklar, ıslak fundalıklar, gölcük çevreleri ve seyrek ağaçlı açık alanlar tercih edilir. Üreme bölgelerinde suyun yakınında olmakla birlikte yuva doğrudan kıyıda bulunmak zorunda değildir; açık bataklık ve fundalıklarla çevrili geniş alanları kullanabilir. Üreme dönemi dışında habitat yelpazesi genişler. Nehir ve göl kıyıları, sığ tatlı su havuzları, taşkın alanları, sazlıkların açık kenarları, deltalar, haliçler, lagünler, tuzlu bataklıklar ve gelgit çamurlukları başlıca yaşam alanlarıdır. Göç sırasında yapay göletler, su arıtma alanları, tuzlalar ve mevsimsel olarak su altında kalan tarım alanlarından da yararlanabilir. Çoğunlukla sığ suda veya su kenarındaki açık çamurluklarda beslenir. Diğer bazı kıyı kuşlarına kıyasla daha derin suya girebilmesi uzun bacaklarının sağladığı önemli bir avantajdır. Tek başına veya küçük gruplar halinde görülmesi yaygındır; ancak besinin yoğunlaştığı göç ve kışlama alanlarında daha fazla birey bir araya gelebilir.

Yeşilbacak esas olarak hayvansal besinlerle beslenen etkin bir avcıdır. Diyetinde sucul böcekler ve bunların larvaları, solucanlar, yumuşakçalar, kabuklular ve küçük balıklar önemli yer tutar. Tatlı su habitatlarında böcek larvaları, küçük balıklar ve diğer sucul omurgasızları tüketirken kıyısal alanlarda karidesler, küçük yengeçler, deniz solucanları ve balıklar beslenmeye daha fazla katılabilir. Diğer birçok kıyı kuşunun yalnızca çamuru gagalayarak beslenmesinden farklı olarak oldukça hareketli avlanabilir. Uzun gagasıyla çamur ve kumu yokladığı gibi gagasını sığ suyun içinde yana doğru süpürerek av arar. Küçük balıkları fark ettiğinde suda hızla ilerleyebilir, ani yön değiştirebilir ve avını takip edebilir. Uzun bacakları sayesinde görece derin sulara girebilir; gerektiğinde yüzebildiği de gözlenir. Avlanma biçimini bulunduğu habitat ve mevcut besin türüne göre değiştirebilmesi, göç sırasında birbirinden oldukça farklı sulak alanları kullanabilmesinin nedenlerinden biridir. Üreme alanlarında böcekler, solucanlar, salyangozlar ve küçük balıkların yanında zaman zaman az miktarda bitkisel materyal de tüketebilir.