Yosun kazı

Yosun Kazı, Kuzey Kutbu çevresindeki tundralarda üreyen ve kışı daha ılıman deniz kıyılarında geçiren göçmen bir kaz türüdür. Başlıca üreme alanları Grönland, Kanada Arktik bölgesi ve Rusya’nın kuzeyindeki tundralardır. Sonbaharda güneye ve batıya göç ederek Kuzey Denizi, Baltık kıyıları, Britanya Adaları, Batı Avrupa ve Doğu Asya’nın uygun kıyılarında büyük topluluklar halinde kışlar. Farklı coğrafi bölgelerde üreyen popülasyonlar belirgin göç yolları ve kışlama alanları kullanır. Türkiye düzenli yayılış ve kışlama alanlarının güneyinde kalır; tür ülkemizde nadir bir kış ziyaretçisi ve rastlantısal konuk niteliğindedir. Kayıtların büyük bölümü sonbahar sonu ile kış döneminde gerçekleşir ve görülen bireyler çoğunlukla diğer kazlarla birlikte bulunur. Göç sırasında kıyı şeridini ve deniz üzerindeki rotaları yoğun biçimde kullanabilir. Üreme alanlarından ayrılan bireyler kışlama bölgelerinde yüzlerce, uygun alanlarda binlerce kuştan oluşabilen sürüler meydana getirir. İlkbaharda yeniden kuzeye yönelerek kısa Arktik yaz boyunca üremek üzere tundralara döner.

Yaklaşık 55–66 cm uzunluğunda ve 105–120 cm kanat açıklığında, küçük ve kompakt yapılı koyu renkli bir kazdır. Kısa boynu, küçük yuvarlak başı ve kısa gagası uçuşta ve yerde kendine özgü bir görünüm oluşturur. Baş ve boyun siyaha yakın koyu renktedir; boynun iki yanında erişkinlerde küçük beyaz lekeler bulunur. Sırt ve kanatlar koyu gri-kahverengi, kuyruk siyah, kuyruk altı ise belirgin biçimde beyazdır. Alt tarafın rengi alt türe göre değişir; bazı bireylerde karın koyu gri-kahverengiyken bazılarında daha açık renklidir. Gaga ve bacaklar siyahtır. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine çok benzer, erkek genellikle biraz daha iridir. Genç bireylerin boyunlarındaki beyaz lekeler belirsiz veya yoktur ve kanat örtülerindeki açık tüy kenarları ince açık çizgiler oluşturur. Uçuşu hızlı ve güçlüdür; sürüler çoğunlukla düzensiz sıralar veya dalgalanan hatlar oluşturur. Diğer kazlara göre daha denizcil bir yaşam sürmesi ve küçük koyu gövdesi tanınmasını kolaylaştırır.

Üreme döneminde ağaç sınırının çok kuzeyindeki Arktik tundralarda, alçak ve seyrek bitki örtüsünün bulunduğu kıyı düzlüklerinde, adalarda ve sulak tundra alanlarında yaşar. Yuvasını açık zeminde, çoğunlukla küçük bir yükselti üzerinde veya suya yakın tundra bitkileri arasına yapar. Yuva bitkisel materyalle hazırlanır ve içi tüylerle döşenir. Genellikle 3–5 yumurta bırakılır ve kısa Arktik yaz nedeniyle üreme süreci oldukça hızlı ilerler. Üreme dönemi sona erdiğinde yaşam alanı belirgin biçimde değişir. Kışın deniz kıyıları, sığ koylar, haliçler, gelgit düzlükleri, lagünler ve korunaklı kıyı suları temel habitatlarıdır. Özellikle gelgit sırasında açığa çıkan çamurluklar ve deniz çayırlarının bulunduğu sığ alanlar büyük sürüleri besleyebilir. Deniz kıyısındaki yaşam biçimine diğer kazların çoğundan daha güçlü biçimde bağlıdır. Beslenme alanlarının yakınındaki sakin deniz yüzeyinde dinlenebilir ve geceyi su üzerinde geçirebilir. Bazı bölgelerde kıyıya yakın otlak ve tarım alanlarını da kullanır.

Yosun Kazı büyük ölçüde otçuldur ve beslenmesi kıyısal bitkilere dayanır. Kışlama alanlarında deniz marulları, çeşitli yeşil algler, deniz çayırları ve gelgit bölgesinde yetişen tuza dayanıklı bitkileri tüketir. Sığ sularda yüzerek başını ve boynunu suya daldırıp su altındaki bitkileri koparabilir; gelgit çekildiğinde açığa çıkan çamurluklarda yürüyerek bitkisel materyalleri toplar. Geçmişte bazı popülasyonların beslenmesinde deniz çayırları çok büyük önem taşırken bu bitkilerin azaldığı bölgelerde yosunlar, kıyı otları ve karasal bitkilere yönelmiştir. Günümüzde bazı kışlama alanlarında kıyıya yakın tarım arazileri ve otlaklarda da beslenerek çimen, tahıl ve genç bitki sürgünlerinden yararlanabilir. Üreme alanlarında tundrada yetişen otlar, sazlar, yosunlar ve diğer kısa bitkilerin yaprak ve sürgünlerini tüketir. Yavrular büyüme döneminde bitkisel besinlerin yanında küçük omurgasızları da alabilir. Gelgit döngüsüne göre beslenme ve dinlenme alanları arasında düzenli hareket etmesi türün kış dönemindeki günlük yaşamının karakteristik özelliklerinden biridir.