Tibet Cılıbıtı

Tibet cılıbıtı, güncel sınıflandırmada Orta Asya'nın yüksek dağları ve Tibet Platosu çevresinde üreyen, uzun mesafeli göç yapan bir kıyı kuşudur. Üreme alanları batıda Pamir ve Tanrı Dağları çevresinden Himalayalar ve Tibet Platosu üzerinden Çin'in iç kesimlerine kadar uzanır. Üreme sonrasında güneye hareket eder; kışlama alanları Doğu Afrika kıyıları ve bazı iç göllerden Arap Yarımadası, Hint Okyanusu adaları ve Hint alt kıtasına, oradan Güneydoğu Asya ve güney Çin kıyılarına kadar yayılır. Türkiye ana üreme ve kışlama sahalarının oldukça batısında kalır. Bu nedenle ülkede düzenli bir göçmen değildir ve görülmesi olağan dışıdır. Türkiye'deki olası kayıtların özellikle benzer Büyük Cılıbıt ve yakın akraba kum cılıbıtlarından dikkatle ayrılması gerekir. Taksonomisinin yakın geçmişte değişmiş olması eski kaynaklardaki dağılım bilgilerinin değerlendirilmesini de güçleştirir; günümüzde Anarhynchus atrifrons ayrı tür olarak ele alınmaktadır.

Tibet cılıbıtı kompakt gövdeli, yuvarlak başlı, koyu bacaklı ve kısa, kalınca siyah gagalı bir cılıbıttır. Üreme giysisindeki erişkin erkekte alın beyazdır; bu açık alanın arkasında siyah bir alın bandı ve yüzde koyu maske bulunur. Tepe, ense ve göğsün üst bölümü sıcak kızıl-kestane tonlarına dönüşür; boğaz beyaz, karın ve kuyruk altı ise açık renklidir. Üst taraf genel olarak gri-kahverengidir. Dişiler daha soluk ve daha az kontrastlı olup yüzdeki siyah alanlar kahverengimsi görünebilir. Üreme dışı dönemde kızıl ve siyah desen büyük ölçüde kaybolur; baş, göğüs ve sırt kumlu gri-kahverengi, alt taraf beyazımsı olur. Genç bireylerin üst tarafında açık tüy kenarlarının oluşturduğu pullu desen belirgindir. Büyük Cılıbıt ile ayrımı özellikle üreme dışı giyside güç olabilir. Tibet cılıbıtı genel olarak daha küçük ve kompakt başlı, daha kısa ve küt gagalıdır; Büyük Cılıbıt daha iri başlı, uzun bacaklı ve daha güçlü gagalı görünür. Ancak bireysel ve coğrafi farklılıklar nedeniyle tek bir özelliğe dayanarak teşhis yapılmamalıdır. Yerde hızlı koşup aniden durması ve ardından avına hamle yapması tipik cılıbıt davranışıdır.

Üreme döneminde deniz kıyılarından çok uzakta, yüksek rakımlı açık arazilerde yaşar. Dağ bozkırları, yüksek platolar, taşlık düzlükler, kısa otlu alpin çayırlar, yarı kurak vadiler ve seyrek bitkili geniş alanlar başlıca üreme habitatlarıdır. Bazı bölgelerde yüksek dağ gölleri ve akarsuların çevresindeki açık düzlüklerden de yararlanır. Çevresini rahatça görebileceği kısa ve seyrek bitki örtüsünü tercih eder. Yuva zeminde açılmış basit ve sığ bir çukurdur; taşlar ve kısa bitkiler arasında kamufle olur. Üreme dönemi sona erdiğinde habitat tercihi belirgin biçimde değişir ve tür büyük ölçüde kıyılara yönelir. Kışlama ve göç sırasında gelgit düzlükleri, çamurluklar, kumluk kıyılar, haliçler, lagünler, tuzlalar ve korunaklı koylar önemli yaşam alanlarıdır. Sığ kıyıların yanı sıra zaman zaman iç kesimlerdeki tuzlu göller ve açık sulak alanlarda da görülebilir. Gelgit sırasında beslenme alanları ile dinlenme yerleri arasında hareket eder ve uygun kıyılarda diğer cılıbıtlar ile kumkuşlarının oluşturduğu karışık sürülere katılabilir.

Tibet cılıbıtı çoğunlukla küçük omurgasızlarla beslenir. Üreme alanlarında böcekler, böcek larvaları, örümcekler ve yüksek dağ düzlüklerinde bulunan diğer kara omurgasızlarını tüketir. Göç ve kışlama bölgelerinde beslenmesi deniz ve kıyı canlılarına yönelir; küçük kabuklular, yengeçler, solucanlar, yumuşakçalar ve çeşitli gelgit omurgasızları önemli besinleridir. Avını çoğunlukla görerek bulur. Çamur veya kum üzerinde hızla koşar, aniden durup zemini inceler ve fark ettiği canlıyı kısa bir hamleyle yakalar. Zaman zaman yüzeydeki çukurları ve yumuşak zemini gagasıyla araştırır. Gelgit çekilirken yeni açığa çıkan çamurlukları takip etmesi yaygındır. Besin seçimi mevsime ve bulunduğu bölgedeki avların bolluğuna göre değişir.