Boğmaklı Toygar

Boğmaklı Toygar, Akdeniz havzasından Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanan açık ve kurak arazilerde yayılış gösteren iri yapılı bir toygar türüdür. Güney Avrupa'da İber Yarımadası, Fransa'nın güneyi, İtalya, Balkanlar ve Yunanistan'da; ayrıca Kuzey Afrika, Türkiye, Orta Doğu ve daha doğudaki bozkır kuşağında bulunur. Popülasyonların bir bölümü yerleşikken, sert karasal iklimlerde yaşayan kuşlar kışın daha ılıman bölgelere doğru kısa veya orta mesafeli hareketler yapabilir. Türkiye'de uygun bozkır ve tarım alanlarında yıl boyunca görülebilen ve üreyen bir türdür. Özellikle İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun geniş açık düzlüklerinde karakteristiktir. Üreme döneminde çiftler veya tek bireyler halinde görülürken sonbahar ve kış aylarında sürüler oluşturabilir; besinin yoğun olduğu tarlalarda kalabalık gruplar halinde toplanabilir.

Güçlü gövdeli, iri başlı, kalın ve kuvvetli gagalı bir toygar olup arazide diğer birçok toygar türünden daha heybetli görünür. Üst tarafı açık kahverengi ve boz tonlarda, yoğun koyu çizgili; alt tarafı açık krem veya beyazımsıdır. En karakteristik özelliği göğsün iki yanında bulunan büyük siyah lekelerdir. Bu lekeler karşıdan bakıldığında boğazın altında iki koyu yama şeklinde görülür ve türe Türkçe adını veren “boğmaklı” görünümü oluşturur. Kanatları geniş, kuyruk nispeten kısadır. Uçuş sırasında kanadın arka bölümündeki belirgin açık alanlarla koyu uçuş telekleri arasındaki kontrast tanıda yardımcıdır. Erkek ve dişi genel görünüş bakımından benzerdir. Genç bireyler daha soluk ve göğüs lekeleri daha az belirgin olabilir. Yerde güçlü adımlarla yürür ve koşar. Üreme döneminde erkeğin ötüş uçuşu dikkat çekicidir; yükselerek uzun süre havada kalabilir ve güçlü, melodik, değişken ötüşünü tekrarlar. Başka kuşların seslerini taklit eden bölümleri de ötüşüne katabilir.

Boğmaklı Toygar açık, geniş ve çoğunlukla ağaçsız alanların tipik kuşudur. Doğal bozkırlar, kuru çayırlar, kısa otlu meralar, yarı kurak düzlükler, tahıl tarlaları, nadas alanları ve seyrek bitkili tarım arazileri başlıca habitatlarıdır. Yoğun çalılık ve kapalı ormanlardan kaçınır; çevresini rahatça görebileceği geniş düzlükleri tercih eder. Türkiye'nin tahıl üretiminin yoğun olduğu bozkır bölgelerinde doğal step ile geleneksel tarım alanlarının oluşturduğu mozaik yapı tür için uygun yaşam alanları sağlar. Yuvasını yerde, çoğunlukla bir ot kümesinin veya küçük bitkinin yanında açılmış sığ bir çukura kurar. Kuru otlar, ince kökler ve bitki parçalarından yapılan yuva çevredeki bitki örtüsüyle iyi kamufle olur. Kuluçka sırasında dişinin toprak tonlarındaki tüyleri de yuvanın fark edilmesini güçleştirir. Yerde yuvaladığı için tarımsal faaliyetler, erken hasat, yoğun toprak işleme ve üreme dönemindeki mekanik çalışmalar yuvalar açısından risk oluşturabilir. Kışın daha geniş alanlarda dolaşır ve özellikle anızlarla tohum bakımından zengin tarlalarda sürüler halinde beslenir.

Boğmaklı Toygarın beslenmesi mevsime göre değişir ve hem bitkisel hem hayvansal kaynaklardan oluşur. Sonbahar ve kış aylarında yabani ot tohumları, tahıllar ve yere dökülmüş çeşitli bitki tohumları beslenmenin önemli bölümünü meydana getirir. Anızlar, nadas alanları ve seyrek bitkili tarlalar bu dönemde değerli beslenme sahalarıdır. İlkbaharla birlikte böceklerin diyetteki payı artar. Kınkanatlılar, çekirgeler, karıncalar, tırtıllar, çeşitli böcek larvaları ve örümcekler tüketilen başlıca hayvansal besinler arasındadır. Üreme döneminde yavruların hızlı gelişimi için protein bakımından zengin böcekler özellikle önemlidir. Besinini esas olarak yerde arar; açık zeminde yürüyerek veya kısa koşular yaparak gördüğü tohum ve omurgasızları toplar. Güçlü gagası sert tohumları işlemesine yardımcı olur. Kışın sürü halinde beslenmesi geniş alanlardaki dağınık tohum kaynaklarından daha etkin yararlanmasını sağlar. Mevsime göre tohum ağırlıklı beslenmeden böcek ağırlıklı beslenmeye geçebilmesi, türün kurak ve değişken bozkır koşullarına başarılı biçimde uyum sağlamasında önemli rol oynar.