Buz dalgıcı

Buz Dalgıcı, esas olarak Kuzey Amerika'nın kuzeyindeki göller ile Grönland ve İzlanda'da üreyen, kışın deniz kıyılarına çekilen büyük bir dalgıçtır. Üreme alanları Alaska'nın bazı kesimlerinden Kanada boyunca Grönland'a uzanır; Avrupa'daki düzenli üreme alanı esas olarak İzlanda ile sınırlıdır. Kuzey Amerika kuşları Atlas ve Pasifik kıyılarında, Avrupa çevresindekiler ise özellikle Kuzey Atlantik kıyılarında kışlar. Britanya ve İrlanda çevresi Avrupa'nın önemli kışlama bölgelerindendir. Daha güneye ulaşan bireyler Batı Avrupa ve zaman zaman Akdeniz havzasında görülür. Türkiye ana kışlama alanının oldukça dışında kalır; bu nedenle ülkedeki gözlemleri seyrek ve düzensizdir.

Buz Dalgıcı güçlü gövdeli, kalın boyunlu, iri başlı ve ağır, hançer biçimli gagasıyla dikkat çeken büyük bir su kuşudur. Üreme giysisindeki erişkin son derece çarpıcıdır: baş ve boyun parlak siyahtır, boynun ön ve yanlarında ince siyah-beyaz çizgili halkalar bulunur; sırt ve kanat örtüleri düzenli beyaz kare ve beneklerin siyah zemin üzerinde oluşturduğu dama desenini taşır. Alt taraf temiz beyazdır. Göz koyu kırmızı, gaga siyahtır. Kışın görünüş bütünüyle değişir; üst taraf koyu gri-kahverengi, yanaklar, boğaz ve alt taraf beyaz olur, gaga da daha soluk gri görünür. Baş ile boynun açık ve koyu bölümleri arasındaki sınır düzensizdir. Gençler kış erişkinine benzer ancak sırt tüylerindeki açık kenarlar pullu bir desen oluşturur. Kara Gerdanlı Dalgıçtan daha iri başı, daha kalın ve güçlü gagası, ağır gövdesi ve kışın boyun deseninin ayrıntılarıyla ayrılır. Sarı Gagalı Dalgıçla karışabileceği bölgelerde gaganın rengi, biçimi ve duruşu özellikle önemlidir. Bacakların gövdenin çok gerisinde bulunması onu olağanüstü bir yüzücü ve dalıcı yaparken karada yürümeyi güçleştirir. Uçuşa geçmek için su yüzeyinde uzun bir koşu yapar; havada boynunu ileri uzatır ve ayakları kuyruğun gerisinde belirgin biçimde görünür. Üreme alanlarındaki uzun, yankılı ve ürpertici çağrıları türün en karakteristik özelliklerindendir.

Üreme döneminde Buz Dalgıcı berrak, balık bakımından zengin, geniş tatlı su göllerine güçlü biçimde bağlıdır. Koyları, küçük adaları ve sakin kıyı kesimleri bulunan göller hem yuvalama hem de yavruların korunması açısından özellikle uygundur. Suyun berrak olması görerek avlanan bu tür için önemlidir. Gölün uçuşa kalkabilmesi için de yeterince geniş olması gerekir. Bacakları karada hareket etmeye uygun olmadığından yuva hemen su kenarına, kuşun yüzerek yaklaşabileceği bir noktaya yapılır. Çoğunlukla bitkisel materyalden oluşturulan alçak yuva kıyıda veya küçük bir adacık üzerinde bulunur; aynı çift uygun alanı sonraki yıllarda yeniden kullanabilir. Su seviyesinin hızla yükselmesi kıyı yuvalarını su altında bırakabilir, düşmesi ise yuvayla su arasında kuşun aşmakta zorlanacağı bir kara şeridi oluşturabilir. Göç sırasında büyük göller, nehirler ve rezervuarlar kullanılabilir. Kışın yaşam alanı belirgin biçimde değişerek korunaklı deniz kıyıları, koylar, körfezler ve haliçler öne çıkar. Üreme göllerindeki yoğun tekne trafiği ve kıyı yapılaşması, balıkçı ağlarına takılma, petrol kirliliği, kurşun olta malzemelerinin yutulması ve bazı bölgelerde cıva birikimi tür üzerinde önemli baskılar oluşturur.

Buz Dalgıcının temel besini balıktır. Avını su yüzeyinden dalarak yakalar; güçlü perdeli ayaklarını itici güç olarak kullanıp su altında hızlı ve çevik biçimde ilerler. Dalıştan önce başını suya sokarak aşağıyı kontrol ettiği sık görülür. Balıkları su altında takip edip güçlü gagasıyla yakalar; çoğunu su altındayken yutabilir. Balığın bulunmadığı veya azaldığı dönemlerde kabuklular, yumuşakçalar, sucul böcekler ve başka su canlıları da beslenmeye katılabilir. Yavrular başlangıçta ebeveynlerin yakaladığı küçük ve kolay yutulabilir avlarla beslenir. Berrak ve balıkça zengin göllerin üreme başarısı için taşıdığı önem, türün su kalitesindeki bozulmalara karşı hassas olmasının temel nedenlerinden biridir.