Fırtınakırlangıcı

Fırtınakırlangıcı, başlıca Kuzeydoğu Atlantik ile Akdeniz'de yaşayan küçük ve tamamen denizcil bir kuştur. Üreme kolonileri İzlanda çevresinden Britanya Adaları, İrlanda ve Batı Avrupa kıyılarına, güneyde İber Yarımadası ve Akdeniz'deki çok sayıda küçük ada ve adacığa kadar dağılır. Atlantik ve Akdeniz popülasyonları arasında hareket ve genetik yapı bakımından farklılıklar bulunur. Üreme sonrasında Atlantik kuşlarının önemli bölümü açık denize dağılır ve bazıları Batı Afrika açıklarına kadar güneye iner. Akdeniz popülasyonlarının hareketleri daha sınırlı olmakla birlikte üreme dönemi dışında geniş deniz alanlarına yayılabilirler. Türkiye'de çok nadir görülür. Ege ve Akdeniz'de ortaya çıkması mümkün olmakla birlikte küçük yapısı, kıyıdan uzakta yaşaması ve çoğunlukla gece kolonilere dönmesi nedeniyle gözden kaçması kolaydır. Türkiye sularındaki bir gözlemde Fırtına Kırlangıcı ve bölgeye ulaşabilecek diğer küçük açık deniz kuşlarıyla ayrımının dikkatle yapılması gerekir.

Fırtınakırlangıcı kompakt gövdeli, kısa boyunlu, küçük başlı, ince gagalı ve yuvarlağa yakın kanatlı minik bir açık deniz kuşudur. Tüyleri büyük ölçüde koyu kahverengimsi-siyahtır; en dikkat çekici özelliği kuyruk sokumunu çevreleyen temiz beyaz bölgedir. Bu beyazlık yanlara doğru uzanır ve kuşun koyu gövdesiyle güçlü kontrast oluşturur. Kanat üstünde daha soluk kahverengi bir şerit seçilebilir. Kuyruk kısa ve yaklaşık kare uçludur; belirgin çatallı değildir. Gaga ve bacaklar siyahtır. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından benzerdir. Deniz üzerinde teşhiste tüy deseninden çok uçuş tarzı önemlidir. Genellikle dalgaların hemen üzerinde, hızlı ve titreşimli kanat vuruşlarıyla ilerler; aralara kısa süzülmeler ekler. Beslenirken yönünü sürekli değiştirir ve ayaklarını suya değdirerek yüzey üzerinde adeta koşuyor veya dans ediyormuş izlenimi verebilir. Fırtına Kırlangıcı ile karşılaştırıldığında daha küçük, daha kısa kanatlı ve daha kompakt görünür; beyaz kuyruk sokumunun biçimi, kuyruk yapısı ve kanat üstü deseni de ayrımda önemlidir. Kolonilerde gündüz son derece gizlidir. Gece karaya döndüğünde yuva çevresinde mırıltılı, gıcırtılı ve tekrarlanan sesler çıkarır; bu sesler karanlık kolonilerde bireyler arasındaki iletişimde önemli rol oynar.

Fırtınakırlangıcı yaşamının neredeyse tamamını denizde geçirir ve karaya yalnızca üremek için gelir. Açık denizler, kıta sahanlığının kenarları, akıntıların ve su kütlelerinin karşılaştığı üretken bölgeler ile küçük deniz canlılarının yüzeyde yoğunlaştığı alanlar başlıca beslenme habitatlarıdır. Üreme için karasal yırtıcılardan korunmuş küçük adaları, kayalık adacıkları ve sarp kıyıları tercih eder. Yuvasını açıkta yapmaz; kaya çatlakları, taş yığınlarının içindeki boşluklar, uçurum oyukları ve bazen terk edilmiş tavşan veya başka hayvan yuvaları kullanılır. Aynı uygun boşluk sonraki yıllarda yeniden kullanılabilir. Kolonilere çoğunlukla tamamen karanlık çöktükten sonra dönmesi, martılar ve diğer görsel avcılarla karşılaşma riskini azaltan önemli bir davranıştır. Gündüzleri yuva boşluklarında sessiz kalır veya denizde beslenir. Üreme alanlarına sıçan, kedi ve benzeri memeli yırtıcıların ulaşması koloniler için son derece tehlikelidir; küçük adalardaki kolonilerin kaybolmasının başlıca nedenlerinden biri istilacı memelilerdir. Işık kirliliği de özellikle genç kuşların gece yön bulmasını bozabilir. Deniz kirliliği, petrol, plastik atıklar ve iklim değişikliğinin denizel besin ağlarında oluşturduğu değişimler diğer baskılar arasındadır. Kolonilerin az sayıdaki güvenli adaya bağımlı olması, yerel tehditlerin çok sayıda kuşu aynı anda etkileyebilmesine yol açar.

Fırtınakırlangıcı küçük planktonik ve yüzeye yakın deniz canlılarıyla beslenir. Küçük kabuklular, özellikle kril benzeri organizmalar, küçük balıklar, balık larvaları, kalamarlar ve deniz yüzeyindeki organik parçalar diyetinde yer alabilir. Avını çoğunlukla suya tamamen dalmadan toplar; dalgaların üzerinde asılı kalırken gagasıyla yüzeyden besin alır veya ayaklarını suya değdirerek kısa sıçramalar yapar. Bazı durumlarda çok kısa ve sığ dalışlar gerçekleştirebilir. Balıkçı teknelerinin çevresindeki küçük artıklar ve yağlı parçacıklardan da yararlanabilir. Üreme döneminde denizde topladığı enerji bakımından zengin besini midesinde taşıyarak gece yuvadaki yavrusuna getirir.