Gökçe Delice

Gökçe Delice, Kuzey Yarımküre'nin açık arazilerine yayılmış bir yırtıcıdır. Avrupa'da Britanya Adaları ve İskandinavya'dan Baltık ülkeleri ve Doğu Avrupa üzerinden Rusya'ya kadar uzanan bölgelerde ürer; Asya'daki dağılımı da geniş kuzey kuşağında devam eder. Kuzey popülasyonlarının önemli bölümü sonbaharda güneye iner; Batı, Orta ve Güney Avrupa ile Akdeniz havzası, Karadeniz çevresi ve Güneybatı Asya'da kışlar. Türkiye'de düzenli üreyen bir tür kabul edilmez; esas olarak sonbahar-kış döneminde görülen kış ziyaretçisi ve geçit kuşudur. Trakya'dan Anadolu'nun iç ve kıyı kesimlerine kadar uygun açık arazilerde kaydedilebilir. Sulak alan çevresindeki çayırlar, geniş tarım ovaları ve bozkırlar kış gözlemleri için özellikle elverişlidir. İlkbaharda kuzeye dönüş hareketiyle Türkiye'deki sayıları azalır. Kışlayan bireyler akşamları ortak geceleme noktalarında toplanabilir.

Gökçe Delice uzun ve dar kanatlı, uzun kuyruklu, ince gövdeli ve yere yakın avlanmaya uyarlanmış tipik bir delicedir. Erişkin erkek genel olarak açık kül grisidir; baş, sırt ve göğüs gri, karın daha açık, kuyruk sokumu belirgin beyazdır. Siyah kanat uçları açık renkli kanatlarla güçlü kontrast oluşturur. Dişi tamamen farklı görünür: üst taraf kahverengi, alt taraf açık zemin üzerinde belirgin kahverengi boyuna çizgilidir; geniş beyaz kuyruk sokumu en dikkat çekici özelliklerinden biridir. Kuyrukta koyu enine bantlar bulunur. Gençler dişiye benzer ve sahada kahverengi deliceler arasında değerlendirilir. Uçarken kanatlarını çoğunlukla sığ bir V biçiminde tutar ve araziyi çok alçaktan tarar; birkaç esnek kanat vuruşunu kısa süzülmeler izler. Erkek özellikle Bozkır Delicesi ile karıştırılabilir; Gökçe Delice daha güçlü yapılı, kanat uçları daha geniş siyah ve kanatları görece daha dolgun görünür. Dişi ve gençlerin Bozkır Delicesi ile ayrımı daha güçtür; yüz deseni, boyun çevresindeki açıklık, kanat altı deseni, el telekleri ve gövde oranları birlikte değerlendirilmelidir. Çayır Delicesinden de genellikle daha güçlü gövdesi ve farklı kanat yapısıyla ayrılır. Üreme alanlarında erkekler gösteri uçuşları yapar; yükselip alçalan akrobatik uçuşlara hızlı çağrılar eşlik edebilir.

Gökçe Delice geniş görüş sağlayan, ağaçsız veya seyrek ağaçlı açık habitatların kuşudur. Üreme bölgelerinde fundalıklar, turbalıklar, bozkırlar, kaba otlu çayırlar, bataklık çevreleri, genç ağaçlandırma alanları ve açık yüksek araziler kullanılabilir. Avlanma açısından kısa ve orta boylu ot örtüsünün küçük memeliler ile yerde yaşayan kuşları barındırdığı mozaik alanlar önemlidir. Yuva ağaçta değil, yerde kurulur; sık funda, saz, uzun ot veya benzeri bitki örtüsü içinde gizlenmiş sığ bir yapı şeklindedir. Dişi kuluçkanın büyük bölümünü üstlenirken erkek av getirir; erkek havada taşıdığı avı dişiye bırakabilir ve dişi bunu uçuş sırasında yakalayabilir. Bazı erkeklerin birden fazla dişiyle eşleştiği çok eşli üreme sistemi görülebilir. Kışın habitat kullanımı genişler; tarım ovaları, nadaslar, anızlar, meralar, sazlık kenarları, kıyı bataklıkları, tuzcul düzlükler ve açık bozkırlar kullanılır. Gün boyunca geniş alanlarda tek başına avlanan bireyler akşamları geleneksel ortak tüneklerde bir araya gelebilir. Bu geceleme yerleri sık saz, kındıra, funda veya uzun ot örtüsü içinde bulunarak kötü hava ve rahatsızlığa karşı koruma sağlar. Yoğun arazi kullanımı, uygun kaba otlakların kaybı ve üreme bölgelerindeki insan baskısı yaşam alanlarının niteliğini düşürebilir.

Gökçe Delicenin beslenmesinde küçük memeliler ve açık arazide yaşayan küçük kuşlar başlıca yeri tutar. Tarla fareleri ve diğer küçük kemirgenlerin bolluğu, bazı bölgelerde hem yer seçimini hem de üreme başarısını etkileyebilir. İncirkuşları, tarla kuşları ve benzeri yerde beslenen kuşları da yakalar; fırsat bulduğunda daha iri kuşlara yönelebilir. Avını çoğunlukla zeminin hemen üzerinde yavaş ve sistemli biçimde uçarak arar. İşitme ve görme duyularını kullanarak otların arasındaki hareketi belirler, ardından ani bir dönüşle yere iner. Kışın aynı tarla veya çayırı tekrar tekrar taraması karakteristiktir.