Kızıl Denizdüdükçünü

Kızıl Denizdüdükçünü, Kuzey Amerika, Grönland, İzlanda, İskandinavya ve Rusya'nın kuzeyinden Sibirya'nın doğusuna kadar uzanan yüksek Arktik kuşakta üreyen uzun mesafeli bir göçmendir. Üreme sonrasında büyük ölçüde denize açılır ve yaşamının önemli bölümünü açık okyanusta geçirir. Atlantik'teki popülasyonlar özellikle Batı Afrika açıklarındaki verimli deniz alanlarında, Pasifik'tekiler ise Kuzey ve Güney Amerika'nın batı kıyıları boyunca uzanan açık sularda kışlar. Göç sırasında karadan çok deniz rotalarını kullanması nedeniyle iç bölgelerde görülmesi olağan değildir. Türkiye ana göç yollarının dışında kalır ve tür ülkede nadir bir ziyaretçidir. Bununla birlikte Adana, Konya, Hakkâri, Van ve Afyon gibi birbirinden uzak bölgelerde kayıtları bulunmaktadır. Türkiye'deki gözlemler deniz kıyılarının yanı sıra göller ve barajlarda da gerçekleşebilir. Özellikle fırtınalar ve kuvvetli hava sistemleri açık denizdeki kuşların normal rotalarından saparak iç sulara ulaşmasına neden olabilir.

Kızıl Denizdüdükçünü, kompakt gövdeli, kısa boyunlu ve diğer denizdüdükçünlerine göre daha kalın gagalı küçük bir kıyı kuşudur. Üreme giysisindeki dişi son derece gösterişlidir; alt tarafları yoğun kızıl-kestane, baş tepesi koyu, yanakları belirgin beyazdır. Gaga sarımsı ve koyu uçludur. Erkek benzer desene sahip olmakla birlikte daha soluk ve mat renklidir. Bu türde klasik kuş cinsiyet rollerinin tersine dönmesi dikkat çekicidir: dişi daha parlak renklidir ve eş seçiminde daha aktif davranırken kuluçka ile yavru bakımını esas olarak erkek üstlenir. Üreme dışı dönemde görünüş tamamen değişir; sırt düzgün açık gri, alt taraf beyaz, göz çevresi ve başın arka kısmında koyu lekeler bulunur. Gaga bu dönemde koyulaşır. Genç bireylerin sırtında açık kenarlı koyu tüylerin oluşturduğu daha desenli bir görünüm vardır. Kızılboyunlu Denizdüdükçünü ile karıştırılabilir; Kızıl Denizdüdükçünü daha güçlü ve dolgun gövdeli, gagası daha kısa ve kalındır. Kış giysisindeki daha düzgün gri sırtı da önemli bir ayrım özelliğidir. Suda hafifçe yükselmiş biçimde yüzer ve sık sık kendi çevresinde dönerek beslenir.

Üreme döneminde yüksek Arktik tundradaki sığ göletler, bataklıklar, eriyen kar sularının oluşturduğu küçük havuzlar ve sazımsı bitkilerle kaplı nemli düzlüklerde yaşar. Açık suyla kısa tundra bitkilerinin yan yana bulunduğu alanlar özellikle uygundur. Yuva yerde, çoğunlukla suya yakın kuru bir noktada açılan sığ çukurdur; çevredeki otlar, saz parçaları, likenler ve benzeri malzemelerle döşenebilir. Yumurtlamadan sonra kuluçka ve yavruların bakımını ağırlıklı olarak erkek yürütür. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılarak çevrede beslenmeye başlar. Üreme dönemi sona erdiğinde türün yaşam ortamı belirgin biçimde değişir. Diğer birçok kıyı kuşunun aksine kışı kıyı çamurluklarında değil, çoğunlukla açık denizde geçirir. Özellikle okyanus akıntılarının karşılaştığı, soğuk ve besince zengin derin suların yüzeye çıktığı bölgeler tercih edilir. Göç sırasında kıyı koyları, limanlar, göller, rezervuarlar ve tuzlu iç sularda görülen bireyler çoğunlukla ana deniz rotalarından sapmış kuşlardır.

Kızıl Denizdüdükçünü küçük sucul omurgasızlarla beslenir. Üreme alanlarında sinekler ve larvaları, küçük böcekler, kabuklular ve tundra göletlerindeki diğer omurgasızları tüketir. Açık denizde ise kopepodlar, amfipodlar ve başka zooplanktonların yanı sıra balık yumurtaları ve larvalarından yararlanır. Su yüzeyinde yüzerek küçük avları gagasıyla toplar. Denizdüdükçünlerinin karakteristik davranışı olan kendi çevresinde hızla dönmeyi sık kullanır; oluşturduğu küçük su hareketleri derindeki planktonik canlıların yüzeye yaklaşmasını sağlar. Akıntıların ve yükselen derin suların besini yoğunlaştırdığı deniz bölgelerinde sürüler halinde toplanabilir. Üreme alanlarında sığ suda yürüyerek veya yüzerek avlanırken açık denizde beslenmesinin büyük bölümünü su yüzeyinden gerçekleştirir.