Çatalkuyruklu Martı

Çatalkuyruklu Martı, Kuzey Yarımküre'nin yüksek Arktik bölgelerinde üreyen ve yılın büyük bölümünü açık denizlerde geçiren uzun mesafeli göçmen bir martıdır. Üreme alanları Alaska ve Kanada'nın kuzeyi, Grönland ile Rusya'nın arktik kıyıları boyunca dağılmıştır. Üreme sonrasında denize açılır; Atlantik ve Pasifik üzerinden güneye yaptığı uzun göçlerle tropikal ve Güney Yarımküre sularına ulaşır. Atlantik popülasyonlarının önemli bölümü Batı Afrika açıklarında, özellikle besince zengin soğuk su yükselimlerinin bulunduğu denizlerde kışlar. Pasifik'teki kuşlar ise Güney Amerika'nın batı kıyıları açıklarına kadar iner. Avrupa'nın batı kıyılarında göç dönemlerinde düzenli görülebilmesine karşın Akdeniz ve daha doğudaki bölgelerde seyrektir. Türkiye ana göç yollarının dışında kalır ve tür ülkede nadir bir ziyaretçidir. Görülen bireyler çoğunlukla göç rotasından sapmış kuşlardır; deniz kıyılarının yanı sıra zaman zaman büyük iç sularda da ortaya çıkabilir.

Çatalkuyruklu Martı, ince yapılı, zarif ve sumru benzeri uçuşa sahip küçük bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı koyu arduvaz grisidir ve boynun çevresindeki ince siyah çizgi koyu başlığı beyaz gövdeden ayırır. Sırt açık gri, alt taraf ve kuyruk beyazdır. Gaga siyah ve uç kısmı sarıdır; bacaklar koyu renklidir. En dikkat çekici özelliği uçuş sırasında ortaya çıkan üç renkli kanat desenidir. Kanadın iç bölümü açık gri, orta ve ön kısmı beyaz, dış el telekleri siyahtır; bu keskin siyah-beyaz-gri desen uzaktan bile tanınabilir. Kuyruk beyaz ve belirgin biçimde çatallıdır. Üreme dışı erişkinlerde koyu başlık kaybolur; başın arka kısmında ve kulak örtülerinde gri lekeler kalır. Genç bireylerde sırt ve kanat örtüleri kahverengimsi, koyu kenarlı ve daha desenlidir ancak karakteristik kanat deseni kısa sürede belirginleşir. Erkek ve dişi görünüş bakımından benzerdir. Uçuşu hafif, çevik ve canlıdır; ani yön değişiklikleri yapabilir ve deniz üzerinde çoğu zaman bir sumru gibi hareket eder.

Üreme döneminde Arktik tundradaki göletler, bataklıklar, lagünler, nehir ağızları ve kıyıya yakın nemli düzlüklerde yaşar. Tatlı veya acı su bulunan sığ alanlarla açık tundranın birleştiği bölgeleri tercih eder. Yuva yerde, çoğunlukla su kenarındaki hafif yükseltili bir noktada oluşturulan sığ çukurdur ve az miktarda ot, yosun veya diğer bitkisel malzemeyle döşenir. Tek çiftler halinde veya gevşek koloniler içinde yuvalayabilir. Üreme alanlarında yırtıcılara karşı oldukça savunmacıdır ve yuva çevresine yaklaşan kuşları uzaklaştırabilir. Üreme sonrasında habitatı tamamen değişir ve yaşamının büyük bölümü açık okyanusta geçer. Kıyıdan oldukça uzaktaki pelajik sular, deniz akıntılarının birleştiği bölgeler ve besince zengin soğuk suların yüzeye çıktığı alanlar tercih edilir. Göç sırasında kıyıya yaklaşabilir; fırtınalar bazı bireyleri koylara, limanlara veya büyük göl ve rezervuarlara sürükleyebilir.

Çatalkuyruklu Martı üreme alanlarında böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, solucanlar ve diğer sucul omurgasızlarla beslenir; küçük balıklar da diyetine girer. Tundradaki sığ sularda yüzerek veya yürüyerek yüzeyden besin toplar. Deniz yaşamına geçtiğinde küçük balıklar, planktonik kabuklular ve diğer küçük deniz canlıları temel besinlerini oluşturur. Çoğunlukla su yüzeyine yakın avlanır; uçuş sırasında gördüğü besine alçalır, yüzeyden toplar veya kısa süreli sığ dalışlar yapar. Besinin yoğunlaştığı okyanus cephelerinde diğer deniz kuşlarıyla birlikte topluluklar oluşturabilir. Beslenme biçimi bulunduğu deniz alanındaki plankton ve küçük balıkların bolluğuna göre değişir.